Γεια σας φίλοι και φίλες! Μαζί σας θα μοιράζομαι τις αγαπημένες μου συνταγές και αναμνήσεις! Συνταγές γραμμένες σε παλιά τετράδια, που ίσως ξεχάστηκαν στο ξέφρενο τρεχαλητό του χρόνου και που αναδίδουν το άρωμα μιας άλλης εποχής, συνταγές πλημμυρισμένες από τις μνήμες των παιδικών μας χρόνων, συνταγές απλές, καθημερινές, δοκιμασμένες από εμένα και από φίλους. Γεμάτες αγάπη, θαυμασμό και νοσταλγία για αυτές τις "μάγισσες" της κουζίνας, τις παλιές νοικοκυρές, που με φτηνά υλικά, κέφι και μεράκι έκαναν την μαγειρική τέχνη και τη φτώχεια ευρηματικότητα και έμπνευση! Ας ξεφυλλίσουμε λοιπόν το τετράδιό μας, τις αναμνήσεις... τις στιγμές μας! Και... "ΚΑΛΗΝ ΕΠΙΤΥΧΙΑΝ"...

14 Νοεμβρίου 2012

Καλή Σαρακοστή!... Σφουγγάτε τα χειλούδια σας του Άη Φιλίππου διάβη... "Κόλλυβα"


Ο Άγιος Φίλιππος (14 Νοεμβρίου), γεωργικός άγιος, προστάτης των γεωργών, σηματοδοτεί το πέρασμα προς τον χειμωνιάτικο κύκλο των γιορτών με την έναρξη της νηστείας των Χριστουγέννων. Του Αγίου Φιλίππου θεωρείται μικρή Αποκριά.
«Η 14η Νοεμβρίου, κατά την οποίαν εορτάζει ο Άγιος, ονομάζεται «Μικρή Αποκριά», διότι από της ημέρας αυτής ο κόσμος αποκρεύει, επειδή από της επομένης αρχίζει η 40ήμερος νηστεία. Είναι μέρα εργάσιμος, διότι, όπως πιστεύει ο λαός, ο Άγιος ήτο γεωργός και απόκρευε εις το χωράφι ως τούτο μαρτυρεί κι παροιμία: «Ο φτωχός ο Φίλιππος όλη μέρα δούλευε και το βράδυ απόκρευε.» (Φίλιππος Βρετάκος, «Οι δώδεκα μήνες του έτους και αι κυριώτεραι εορταί των»)
Σ'όλο το Σαραντάμερο (ως τα Χριστούγεννα), που αρχίζει την επομένη, δεν γίνονται γάμοι κι αρραβωνιάσματα στην Κύπρο (τουλάχιστον παλιότερα) κι επομένως έχουν λήξει οι φθινοπωρινές δυνατότητες για συνοικέσια και φιλιά. («Ως τ'αγίου Φιλίππου, όσοι φίλησαν, φίλησαν»). Γι'αυτό σήμερα πειράζουν τους ανύπαντρους και τους αναρραβώνιαστους, λέγοντάς τους να σκουπίσουν τα χείλη τους (ή τους τα σκουπίζουν με μεταξωτό μαντίλι οι ίδιοι), γιατί δεν έχει πια (και μάλιστα με τη νηστεία) χαριεντίσματα και φιλιά: "Σφουγγάτε τα χειλούδια σας του Άη Φιλίππου διάβη...(Κυπρ.Χρονικά Δ'1926)»

Οι πιστοί συνηθίσουν να φτιάχνουν κόλλυβα την μέρα αυτή. Σε μικρό πιάτο, σε πιατέλα, σε ταψάκι, σε λεκανάκι, πηγαίνει ο καθένας στην εκκλησιά τα κόλλυβα για τις ψυχές των δικών του ανθρώπων και δίνει στον κόσμο για ΣΥΧΩΡΕΣΗ.
Τα κόλλυβα συμβολίζουν την κοινή ανάσταση των ανθρώπων. Δηλαδή όπως ο σπόρος του σιταριού πέφτει στη γη, θάβεται και χωνεύεται και σαπίζει χωρίς όμως να φθαρεί και στη συνέχεια φυτρώνει καλύτερος και ωραιότερος, έτσι και το νεκρό σώμα του ανθρώπου θάβεται στη γη και σαπίζει, για να αναστηθεί και πάλι άφθαρτο και ένδοξο και αιώνιο. Την ωραία αυτή εικόνα μας δίδει ο απόστολος Παύλος στην Α΄ προς Κορινθίους Επιστολή (κεφ. 12, στίχοι 35-44). Την ίδια εικόνα για την Ανάστασή Του χρησιμοποίησε και ο Χριστός (ευαγγέλιο Ιωάννη, κεφ. 12, στίχ. 24).
Τα κόλλυβα ή "στερνά" είναι ένα γλύκισμα με κύρια συστατικά βρασμένο σιτάρι, σταφίδες και άλλα "ηδύσματα" καθώς και ζάχαρη. Αυτά λέγονται και "συγχώρια" επειδή καθένας που λαμβάνει για να φάει εύχεται τη συγχώρεση του νεκρού από τον Θεό με τη φράση "Θεός συγχωρέστον" ή "Θεός συγχωρέστω". Πηγή: «Ἐκκλησιαστικὸν τυπικόν»

Σήμερα το απόγευμα, 
έφτιαξα και το δικό μου πιατάκι 
και το πήγα στην εκκλησία της γειτονιάς μου...
Υλικά:
1/2 κιλό σιτάρι (προτιμώ το 3 άλφα) αποφλοιωμένο
200 γραμ. περίπου καρύδια χοντροκομμένα
1 φλιτζάνι σουσάμι καβουρδισμένο
1 φλιτζάνι φρυγανιά
1/2 φλιτζάνι τσαγιού σταφίδες μαύρες
1/2 φλιτζάνι τσαγιού σταφίδες ξανθές
200 γραμ. αμύγδαλα ασπρισμένα και καβουρδισμένα
1/4 κουταλάκι γλυκού γαρίφαλο σκόνη
1 κουτάλι σούπας κανέλα
1/2 κουταλάκι γλυκού μοσχοκάρυδο
λίγο ψιλοκομμένο μαϊντανό
1/2 φλιτζάνι τσαγιού σποράκια ροδιού

Για τη διακόσμηση
1/2 φλιτζάνι περίπου φρυγανιά
1 φλιτζάνι περίπου τσαγιού ζάχαρη περασμένη από το μπλέντερ
γύρω στα 50 αμύγδαλα ασπρισμένα και καβουρδισμένα

Εκτέλεση
Από το βράδυ πλένουμε καλά το σιτάρι και το βάζουμε σε ένα μεγάλο μπολ να μείνει όλη την νύχτα ώστε να μουλιάσει. Το πρωί το ξεπλένουμε και το βάζουμε να βράσει με αρκετό νερό στην κατσαρόλα, ρίχνοντας λίγο αλάτι, για περίπου 45 λεπτά, ώσπου να δούμε ότι αρχίζει να σκάει. Μπορεί να χρειαστεί περισσότερο ή λιγότερο βράσιμο ανάλογα την ποιότητα του σιταριού. Αν δεν το βάλουμε από το βράδυ, μπορούμε να το βράσουμε στην χύτρα μας για μισή ώρα, γίνεται όμως νοστιμότερο με το απλό βράσιμο. Αφού βράσει το σιτάρι, το αποσύρουμε από τη φωτιά και ρίχνουμε όπως είναι αρκετό κρύο νερό αμέσως για να μη μας λασπώσει. Ανακατεύουμε και το στραγγίζουμε. Βάζουμε μια μεγάλη πετσέτα σε μια επιφάνεια και απλώνουμε πάνω της το βρασμένο και στραγγισμένο σιτάρι  για να στεγνώσει. Αραιά και που το ανακατεύουμε για να στεγνώσει πιο γρήγορα και να φύγουν τα περισσότερα υγρά του. Αυτό διαρκεί περίπου 2 με 3 ώρες.
 Καβουρδίζουμε το σουσάμι μας και τα αμύγδαλα ξεχωριστά στο τηγάνι ή τα ψήνουμε στον φούρνο μας μέχρι να ξανθύνουν.
 Περνάμε από το μπλέντερ το σουσάμι να γίνει ψιλοκομμένο. Ψιλοκόβουμε επίσης τον μαϊντανό και ξεσπυρίζουμε το ρόδι.
 Αφού στεγνώσει το σιτάρι μας, το ρίχνουμε σε μια μεγάλη λεκάνη και προσθέτουμε την φρυγανιά, τα καρύδια, το καβουρδισμένο σουσάμι και τα αμύγδαλα ολόκληρα ή κομμένα στη μέση, τις σταφίδες, κανέλα, γαρίφαλο, μοσχοκάρυδο, μαϊντανό και ρόδια.
Τα ανακατεύουμε πολύ καλά. Διαλέγουμε ένα  όμορφο βαθύ σκεύος (μια σαλατιέρα ή ένα πυρέξ στρογγυλό...) και  βάζουμε αρχικά με την χούφτα μας στον πάτο του σκεύους σε σχήμα σταυρού, το σιτάρι μας.
Συνεχίζουμε ώσπου να γεμίσουμε το σκεύος μας μέχρι επάνω. Αφού γεμίσει, παίρνουμε ένα κομμάτι λαδόχαρτο, το βάζουμε επάνω και πατάμε με τα χέρια μας να ισιώσει και να γίνει λεία η επιφάνεια.
Κοσκινίζουμε από πάνω το 1 φλιτζάνι φρυγανιά, βάζουμε πάλι το λαδόχαρτο και πατάμε πάλι με τα χέρια μας να ισιώσει.
Στη συνέχεια, ρίχνουμε κοσκινίζοντας, το 1 φλιτζάνι ζάχαρη που περάσαμε από το μπλέντερ για να γίνει πιο ψιλή και πατάμε ξανά πολύ καλά, βάζοντας το λαδόχαρτο. Προσέχουμε να είναι η επιφάνεια ομοιόμορφη και εμφανίσιμη.
Με την βοήθεια μιας οδοντογλυφίδας, σχηματίζουμε έναν σταυρό στο κέντρο και ανάλογα με την φαντασία μας διακοσμούμε. (Όποιος επιθυμεί, σχηματίζει και τα αρχικά του αγαπημένου του προσώπου, που δεν είναι πια στη ζωή...)
 Είναι έτοιμο το πιάτο μας για να το πάμε στην εκκλησία, να το "διαβάσει" ο παπάς και να μνημονεύσει το ονόματα των αγαπημένων ανθρώπων που έφυγαν από κοντά μας... 
Το μοιράζουμε ανακατεμένο με ζάχαρη.
Για ένα πιάτο που συνηθίζεται στα Ψυχοσάββατα, θα χρησιμοποιήσετε τα μισά υλικά της συνταγής που σας έδωσα. Εγώ έφτιαξα περισσότερο, για να μείνει και στο σπίτι μας.

Προσωπικά μου προκαλεί θλίψη αυτή η ανάρτηση.... 
αλλά στη ζωή έχουμε τις χαρές... έχουμε και τις λύπες....
Καλή Σαρακοστή!

9 σχόλια:

christina's eyes είπε...

έχουμε συνδυάσει τις παραδώσεις και τη θρησκεία με τη γεύση!

loulou είπε...

Μ'αρέσει πάρα πολύ που στο ιστολόγιο σου έχεις τόσα στοιχεία παράδοσης και θρησκείας.Μου βγάζουν αυτή την ζεστασιά του σπιτιού τον χειμώνα με την οικογένεια μαζεμένη και την μαμά να μαγειρεύει..Μπράβο που μας κρατάς ενήμερες και για κάτι παραπάνω!

Eri είπε...

Πολύ ωραία ανάρτηση και πολύ μου αρέσουν τα κόλυβα

Foteini Thes είπε...

Πολύ συγκινητική ανάρτηση!Πολύ χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με τη νηστεία των Χριστουγέννων που αρχίζει αύριο με το καλό!
Δεν γνώριζα ότι σήμερα συνηθίζεται να κάνεις κόλλυβα!Είναι μία ακόμα ευκαιρία να μνημονεύσουμε τα πολυαγαπημένα μας πρόσωπα που δεν υπάρχουν πια στη ζωή.Να είσαι γερή να τους τιμάς και να θυμάσαι το πέρασμά τους από τη ζωή.Καλή Σαρακοστή !

Mary είπε...

Πολύ ωραία κι αυτή σου η ανάρτηση, όπως όλες! Κι εμείς έτσι φτιάχνουμε το σιτάρι, ο μαϊντανός είναι απαραίτητος.

Καλή ανάπαυση να έχουν τ' αγαπημένα σου πρόσωπα που έφυγαν κι εσύ να είσαι πάντα γερή και δυνατή, να ζήσεις πολλά πολλά χρόνια, να τους θυμάσαι και να τους μνημονεύεις.

Καλή Σαρακοστή γλυκιά μου, με το καλό η Γέννηση του Χριστού μας!

Φιλιά!

Tonia Papadea είπε...

Σ'ευχαριστούμε για την ανάρτηση και που μας θυμίζεις τα έθιμα του τόπου μας. Εχεις ένα από τα πιο "ζεστά" blogs που έχω συναντήσει.

Ποδηλάτισσα είπε...

Καλή Σαρακοστή... με το καλό να μας έρθουν τα Χριστούγεννα!!!! Ο Θεός να αναπαύει τις ψυχές των αγαπημένων σου!!!! Πολλά φιλιά!!!!!!!

Neli είπε...

Ωραία ανάρτηση,αντε καλη νηστεία να έχουμε και καλά Χριστούγεννα πια.

Tonias' blog είπε...

Λατρεύω την παράδοση !!!άρα λατρεύω και την συνταγή σου!!!μπράβο!!!!!!!!!